Orhan Sarıbal, İktidarın Çiftçilere 534 Milyar TL Borcu Bulunuyor

CHP Bursa Milletvekili Orhan SARIBAL, 2023 yılında yapılacak olan

tarımsal destekleme ödemelerine ilişkin raporunu açıkladı 

2023 Yılı Tarımsal Destekleme Raporu 

2023 yılında bütçeden tarıma 63, faize ise 646 milyar TL ödendi. Tarımsal

destekleme ödemeleri bütçenin sadece yüzde 1’ini, faiz giderleri ise yüzde

9,8’ini oluşturuyor

Tarımsal üretimde diğer sektörlerden farklı olarak doğal koşullara bağımlılık

düzeyi yüksek olup; üretim mevsimlik faktörlere göre değişiklik göstermekte ve

belirsizlikler artmaktadır. Bu nedenle ülkemiz insanlarını doyuran çiftçilerimizin

desteklenmesi zorunludur; çünkü çiftçiler hem tohum, gübre, ilaç ve mazot gibi

girdileri satın alırken hem de ürünlerini satarken piyasa şartları nedeniyle binbir

zorlukla karşılaşmaktadır.

Tarımsal Destekleme Ödemeleri Kanunda Belirtilen Miktarın Çok Altında

2006 yılında kabul edilen Tarım Kanunu’nun 21. maddesi ile tarımsal desteklerin

Gayrisafi Yurtiçi Hasıla (GSYH) içindeki payı en az yüzde 1 olarak belirlenmiş,

ancak uygulamada bu miktar hiçbir zaman yüzde 0,6’yı (binde 6’yı) geçmemiş,

son yıllarda ise yüzde 0,3’lere kadar geriletilmiştir.

Yıllardır tarım desteklerini yüzde 1 olarak ödediğini iddia eden iktidar, geçen

hafta açıklanan 2024 Yılı Bütçe Gerekçesinde 2023 yılında tarımsal destekleme

ödemelerinin GSYH içindeki payı yüzde 0,2 olarak göstermiştir (Tablo 1).

İktidarın Çiftçilere 534 Milyar TL Borcu Bulunuyor

2007-2023 yıllarını kapsayan 17 yıllık dönemde, desteklerin Tarım Kanunu’na

göre GSYH’nin en az yüzde 1’i olması gereken miktarın verilmemesi nedeniyle

iktidarın çiftçiye cari fiyatlarla 530 milyar TL borcu bulunmaktadır.

Destekler Geç Açıklanıyor, Geç Ödeniyor

Tarımsal desteklerin üretim planlamasının önemli bir aracı olması gerekir.

Ancak ülkemizde desteklerin üretimi nasıl yönlendirdiğine bakılmamakta;

çiftçinin tarlasına tohumu ekmesinden önce açıklanması gereken destekler,

hasattan sonra açıklanmakta ve gecikmeli olarak (bir sonraki yıl) ödenmektedir.

Örneğin 2023 yılında üretilen tarım ürünlerine verilecek destekler birçok üründe

hasat bittikten sonra açıklanmıştır. 

Bütçeden Tarıma 59, Faize İse 646 Milyar TL 

Geçen hafta açıklanan 2024 Yılı Bütçe Gerekçesinde yer alan verilere göre;

2023 yılında tarıma 63 milyar, faize ise 646 milyar TL ödenecektir (Tablo 1).

Yani tarıma yapılacak nakit desteğin yaklaşık 10 katı rantiyeye faiz olarak

ödenecektir.

Yetersiz Destekler Çiftçilerin Banka Borçlarını Artırıyor

Destekler giderek daha fazla başlık altında ödenerek, çiftçi daha fazla

destekleniyor havası yaratılmaktadır. Desteklerin yetersiz kalması çiftçilerin

banka borçlarını da artırmaktadır. Çiftçilerin kullandığı banka kredileri 2022 yılı

Ağustos ayında 242 milyar TL iken bu yılın Ağustos ayında yüzde 104 oranında

artarak 493 milyar TL’ye yükselmiştir.

Gübre Desteği Sabit Tutuldu, Mazota En Fazla Yüzde 38,7 Artış

15 Eylül tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 2023 Yılında Yapılacak Tarımsal

Desteklemelere İlişkin Karar çiftçilerde tam bir hayal kırıklığı yarattı. Alan bazlı

desteklerden gübre desteğinde artış yapılmadı. Oysa sadece 28 Mayıs

seçimlerinden bu yana (4 ay içerisinde) türlerine göre gübre fiyatlarına yüzde

35-50 oranında zam geldi. Mazot desteğinde ise çeltik ve yem bitkilerinde

herhangi bir artış olmazken, diğer ürünlere verilecek destekler yüzde 5,3-38,7

arasında artırıldı (Tablo 2). Buna karşılık seçimlerden sonra kur fiyatlarında

yaşanan artışla birlikte mazot fiyatlarına gelen zamlar yüzde 100’ü aştı.

 

Bitkisel üretim desteklerinde neler değişmedi? 

Fındık alan bazlı gelir desteği 2014 yılından bu yana (10 yıldır) dekara 170

TL olarak uygulanıyor.

Küçük aile işletmesi desteği 2023 yılında da 2022’de olduğu gibi dekara

200 TL olarak ödenecek.

Geleneksel zeytin bahçelerinin iyileştirilmesi desteği 2023 yılında da

2022’de olduğu gibi dekara 100 TL olarak ödenecek.

Et ve süt maliyetini düşürmek için yem bitkisi ekilişini artırmak gerekiyor;

ancak yem bitkisi destekleri 6 yıldır değiştirilmedi.

Bu yıl dane mısır fiyatları dip yaptı, ama fark ödemesi desteği 7 yıldır 3

kuruş.

3

Aspir, çeltik, soya ve zeytinyağı fark ödemesi desteği 8 yıldır artırılmadı.

Hangi destekleme kalemlerinde artış yapıldı?

2023 yılı için fark ödemesi desteğinde artış yapılan ürünler ise şunlar:

Buğday, arpa, çavdar, tritikale, yulaf, kanola (kolza) ve yağlık ayçiçeği

(Tablo 3).

Bu yıl 2022 üretim yılında artış yapılmayan organik tarım ve iyi tarım

destekleri artırıldı. Ayrıca sertifikalı tohum, fide ve fidan desteklerinde de

artış yapıldı. Buna karşılık sertifikalı tohum ve sertifikalı fidan üretim

destekleri sabit kaldı.

2021 Aralık ayı ile 2023 Haziran ayı arasında büyükbaş hayvan varlığı 1,35

milyon baş, küçükbaş hayvan varlığı ise 4,25 milyon baş geriledi. Toplam

hayvan varlığı yüzde 7 oranında (yani 5,6 milyon baş) azalarak 75,6 milyon

baştan 70 milyon başa düştü. Bu dönemde 1 milyar dolar ödenerek 852 bin

baş canlı hayvan ithal edildi. Ayrıca 16 bin ton kırmızı et için 106 milyon

dolar ödendi. Destekleme kararı ile yapılan artışlar bu olumsuz gidişe çare

olacak mı, yaşayarak göreceğiz.

IMF önerileri ile uygulanan politikalar nedeniyle özellikle ithalata bağımlı

olduğumuz gübre, ilaç, mazot, tohum, hayvan yemi gibi tarımsal girdi

fiyatlarındaki artışlar devam etmektedir. Ancak erilen destekler girdi

fiyatlarının çok altında kalmakta, ayrıca çiftçinin elindeki ürünlerin fiyatları

maliyetin altında açıklanmaktadır. Öte yandan dünya piyasalarında tarım

ürünleri fiyatlarının gerilemesi, ihtiyacın üzerinde ithalat yapılmasına yol

açmıştır. Bu nedenle stoklar artmış, çiftçinin eline geçen fiyatlar önceki yılın

dahi altında kalmıştır.

Ürününden para kazanamayan ve emeğinin karşılığını alamayan

çiftçilerimizin üretimden çekilmesinden başka çareleri kalmamaktadır.

Oysa dünyada meydana gelen koronavirüs salgını, ekonomik kriz ve

Rusya-Ukrayna savaşı ithalatın çözüm olmadığını, tarımda kendi kendine

yeterliliğin önemini bir kez daha ortaya çıkarmıştır.

 

Etiketler

mustafakemalpasagzt